Verslag lezing 11 februari 2026

Van de Nachtwacht tot de Boa

door Jan Wever

Op 11 februari 2026 sprak de heer Tony Mouw voor de donateurs van onze Historische Kring over de geschiedenis van de politie en marechaussee.
Zonder microfoon, maar met een zeer luide en duidelijke stem – waarmee misschien zelfs het Malieveld van activisten schoongeveegd zou kunnen worden –  schetste hij ons de boeiende geschiedenis en ontwikkeling over gezagshandhaving.

In 1581, na de Acte van Verlatinghe, werd ter handhaving van de wet en orde  aanvankelijk een medebewoner aangesteld tot nachtwacht, ‘schout’ of ‘baljuw’. Wat later ontstonden de Schuttersgilden.
Tijdens de Bataafse Republiek en de Franse Tijd ontstond een duidelijkere en sterkere organisatie in de vorm van lokale politiecorpsen in steden en meerdere veldwachters op het platteland. Maar de maatschappelijke ontwikkelingen noopten tot verdere organisatie, professionalisering en specialisatie.

Tijdens de Nazi-bezetting ‘40-‘45 stond de politie tussen twee vuren: de bezetter of de bevolking, waarbij bleek dat een zwart-wit beoordeling hierbij onmogelijk was .

Door de ontwikkelingen in de maatschappij en in de techniek, maar ook door de internationalisering van de criminaliteit, werden telkens reorganisaties doorgevoerd. De bedreigingen, zowel in de openbare als in de persoonlijke ruimte,  evenals het gebruik en misbruik in de digitale wereld, zijn ontwikkelingen van de laatste tijd die bestreden moeten worden. De politie en opsporingsdiensten professionaliseren zich hierin. Helaas doen ook de relschoppers en de criminele wereld dit.

Op deze avond kregen wij inzicht in maatschappelijke ontwikkelingen, waarop wetgeving , justitie en politie telkens opnieuw op democratische wijze moeten reageren. Een heel  boeiende avond met een onderwerp dat ons allen aangaat.

Dit onderwerp zal in het volgende seizoen een vervolg krijgen, waarbij het zal gaan over de Almelose situatie.