UIT: Tubantia

“In 1876 hebben Pruisen en Nederland een verdrag gesloten om een vaarweg te graven die de economische activiteit tussen beiden landen moest versterken. In 1903 was het kanaal af na een aanlegperiode van bijna 20 jaar. Maar toen bleek het kanaal te klein voor de toen groter wordende schepen. Het was bij de opening al gedoemd te mislukken.”

“Zeker toen het Twentekanaal richting Almelo in 1953 gereed was, werd het Almelo-Nordhornkanaal bijna niet meer bevaren. De piek lag in 1912 met 500 schepen. Dat is nog geen twee schepen per dag. In 1960 is de vaarfunctie eraf gehaald en is het kanaal van oorspronkelijk zes sluizen en tien ophaalbruggen vervallen tot een relict met nu zo’n 22 vaste duikers en stuwen. Een aantal van de oude bruggen en sluizen is nog intact.”

“Een historische vergissing? Zo wil ik het niet noemen. Er is destijds goed over nagedacht. Het is ingehaald door de tijd. Het is allemaal wijsheid achteraf. Alle arbeid en geld die erin is gestopt, is het nooit waard geweest. In het verleden werden er nog wel trekschuiten met turf en Bentheimer zandsteen over getrokken.”

“Het kanaal loopt dwars door allerlei bodemsoorten zoals zand, klei, veen, keileem. En kaarsrecht door het bekensysteem van Regge en Dinkel. Zoals Geerdinksbeek, Fleringermolenbeek, Roelinksbeek, Tilligterbeek, Voltherbeek, Dinkel, Singravenbeek en Rammelbeek (Duitsland). Veel beken lopen via een duiker onder het kanaal. Daardoor wordt de afstroming afgeknepen en voldoet de ecoverbinding nauwelijks.”

HEDEN

“Het kanaal heeft nooit de functie vervuld waarvoor het is bedoeld. Als infrastructuur is het nutteloos. Als ecoloog zou ik zeggen: gooi het maar dicht. Maar dat is natuurlijk niet de bedoeling. Mooie oude gebouwen breken we ook niet af. Monumenten bewaren we. Het kanaal is een onderdeel van de Twentse identiteit. Er is niemand meer die nog heeft geleefd in een tijd zonder dit kanaal. Het heeft enorme cultuurhistorische waarde. Een natuurrijke, recreatieve en toeristische functie. Mensen genieten hier dagelijks.”

“Maar het kanaal is nog een verstorend element in de natuurlijke waterafvoer. Het belemmert watersystemen. Enkele beken wateren af (via een gemaal) op het kanaal. Met name de Dinkel draagt in droge tijden water af middels het unieke, waterstaatkundige systeem van het schuivenhuisje bij Denekamp.”

“Het Almelo-Nordhornkanaal is verworden tot een slapend kanaal met 22 kluunplekken. Hier moeten kanoërs hun tocht onderbreken. Het kanaal is wel een lustoord voor wandelaars en fietsers die op de rijwielpaden langs het water genieten van de natuurrijke connectie tussen water en landschap.”

TOEKOMST

“Wat er moet gebeuren met het Almelo-Nordhornkanaal? Als we niets doen, groeit het kanaal dicht. Herstel voor beroepsvervoer? Onhaalbaar en onwenselijk. Pleziervaart? Ook ingrijpend en doodzonde. Dan moeten er 22 barrières worden vervangen door bruggen. De oevers moeten worden verstevigd, het kanaal worden verdiept. Dat ligt niet voor de hand.”

“Het ergste: dan breek je heel veel af en verlies je de kans om het bekensysteem te herstellen. Want daar moeten we naar mijn overtuiging naar toe. Gooi de beken weer open. Dat vraagt Europa ook. Herstel van het oorspronkelijk natuurlijke landschap, met de daarbij horende stromen.”

“Dus de beken, die allemaal haaks op het kanaal staan, niet meer via ronde buizen onder het kanaal door laten lopen. Geef ze de vrije, natuurlijke loop terug. Breng het stelsel weer op orde. Dan komen ook de natuurlijke oevers terug. Water moet stromen. Het Waterschap heet tegenwoordig ook Vechtstromen. Kwaliteit krijg je niet terug met stilstaand water.”

“Desondanks heeft de Regio Twente in 2021 plannen bedacht om de vaarweg in ere te herstellen. Ook in het Almelose gemeentebestuur gaan stemmen op voor terugkeer van schepen. Dat historisch sentiment over bootjes komt altijd weer terug. Maar verdieping, verbreding en gebruik zouden ook een nadelig effect hebben op de vier Natura 2000-gebieden langs het kanaal: Dinkeldal, Achter de Voort, Agelerbroek en Voltherbroek.”

“Bij het herstel van de natuurlijke beeksystemen, krijgen we het ‘echte Twente’ qua natuur en landschap terug. Het levert een unieke scheiding op van mens (kanaal: toerisme en recreatie) en natuur (Twentse beken). Iets minder activiteit. Iets meer natuur. Er kan zo een prachtig, robuust natuurgebied ontstaan.”