Verslag ‘Een veranderd landschap’ (lezing Hans Krol 20 maart)

door Jan Wever.

Op woensdag 20 maart werd tijdens de bijeenkomst van de Historische Kring Stad en Ambt Almelo onze aandacht gericht op de veranderingen die plaatsvonden op het gebied waar nu het Doe-Park met het Natuurhus is gerealiseerd.

Hanschristiaan Krol toonde ons oude landkaarten van Almelo, waarop in dit gebied nog kabbelende beekjes stroomden, gevuld met fris, helder water vanuit de Loolee.
De weiden eromheen werden door de lokale bevolking gebruikt voor het bleken van de was: de stadsbleek.

Echter in de 19^e eeuw kwam ook de Industriële revolutie naar Almelo.
In 1865 kwam het spoor.
In 1874  werden een Basisschool en een 3-jarige H.B.S. aan de Hofstraat gebouwd.
Men kreeg behoefte aan leidinggevenden in de nieuwe fabrieken.
Op plattegronden uit die tijd zijn  de veranderingen goed zichtbaar. Ook blijkt  daarop dat de grafelijke tuin westwaarts was uitgebreid.
In 1903 werd de H.B.S. 5-jarig en kreeg daarvoor een extra verdieping op het bestaande gebouw.
Met oude foto’s werden deze veranderingen in beeld gebracht. Ook villa’s voor de familie Ten  Bosch en Cardinaal verschenen hier. Een bruggetje bleek hierop zichtbaar. Dit bruggetje overspande een nu verdwenen watertje, dat destijds de grachten van het kasteel van de Graaf vanuit de Almelose Aa van water voorzag. Ook waren in de verte nog de Stoomblekerij en Hotel Bellevue zichtbaar.

Maar men bouwde nog meer aan de Hofstraat: door Ten  Bos een wolfabriek (1879-1958) en door G.J. Gast een leerlooierij.
In 1910 begon hier eveneens Hilarius met zijn boekdrukkerij en -binderij.
In 1927 was de Bleekkerk gereed.

Waterschap en Gemeente schoven elkaar de sanering toe van de Almelose Aa, een vies, stinkend, ziekteverwekkend riool dwars door de stad.

Onder al deze activiteiten verdween de Fortstraat, die hier ooit gelopen heeft. De Almelose Aa (een van de overgebleven aftakkingen uit de Loolee door Almelo) werd weldra een vies, stinkend, ziekteverwekkend riool dwars door de stad. Deze moest gesaneerd worden. Waterschap en Gemeente schoven elkaar deze taak (met kosten!) toe, terwijl 2 particuliere bedrijven de veroorzakers waren!

In 1966 brak een grote brand uit in het badhuis, dat gevestigd was in het oude HBS-gebouw, waarna afbraak volgde. Op de hoek Hofstraat – Hanzelaan verscheen het Postkantoor (1961-1996) en de Bibliotheek (1965-1996), bij menige toehoorder nog goed bekend, maar inmiddels weer afgebroken: nu staan hier 4 appartement-complexen.
Het bedrijf van Gast werd gesloten in 1973 en gesloopt in 1984.

In de achtertuin van “de Sociëteit” werd in 1970 Schouwburg “de Hagen” met 800 zitplaatsen gerealiseerd voor fl.8.000.000,-. De exploitatie was echter een groot gemeentelijk probleem, want jaarlijks moest de gemeente Almelo financieel fors bijspringen. Na uitgebreide discussies werd het theater voor fl. 1,- met afspraken verkocht aan het Van der Valkconcern, waarna het werd omgebouwd en uitgebreid tot het huidige Theaterhotel. Dezer dagen staat dit project opnieuw onder druk, omdat gemeente en het concern verschillende zienswijzen hebben over een gewenste renovatie.

Van de Hanzelaan  kregen wij fraaie oude foto’s te zien.
In de Hofkampstraat verrees in 1929 het R.K. Ziekenhuis St. Elisabeth samen met een klooster voor de nonnen-verpleegkundigen. Na uitbreidingen o.a. met het gebouw van het klooster en noodgebouwen in de ziekenhuistuin ontstonden er plannen voor een groot nieuw ziekenhuis. Echter “Den Haag” vond 2 grote ziekenhuizen op een onderlinge afstand van 300 meter niet reëel. Een fusie kwam hierdoor tot stand, waarna in 1985 het ziekenhuis in de Windmolenbroek ontstond. De verlaten gebouwen van het relatief nieuwe Prinses Irene ziekenhuis (1961-1985) en het St. Elisabeth ziekenhuis (1929-1985) kregen hierdoor een nieuwe bestemming, resp.: Preston Palace en Hof88 met Elisabeth Hof en Muziek-/Kunstenschool.
De Krikkengang werd Krikkenstraat, waar nu nog maar een huisje bewoond wordt. Een deel van de onbebouwde grond is voor 5 jaar in bruikleen gegeven aan het Doepark.

Met de hierboven door Hanschristiaan Krol beschreven straten en gebouwen  hebben wij een rondgang gemaakt door de aangrenzende omgeving van het terrein, waar nu het Doepark met het Natuurhus is gerealiseerd.

En juist nu is het Doepark op zich een oase van rust en natuur geworden in de sterk bebouwde binnenstad van Almelo. Kinderen kunnen er avontuurlijk spelen met de vele heel eenvoudige objecten. Stapstenen, een waterpomp, een beekje, een bruggetje, schommels, wip en een strandje. Het Natuurhus zelf biedt binnen, of bij mooi weer buiten op het terras zelfgebakken producten en voedsel uit de eigen moestuin, waarin elke zaterdag door vrijwilligers hard wordt gewerkt.
Het Natuurhus  biedt onderdak aan meerdere natuurverenigingen, die er hun bijeenkomsten houden met lezingen, informatiebijeenkomsten en exposities.

De vervuilende industrie is hier geweken door de terugkeer van enthousiastelingen voor flora, fauna (bijen) en sterrenhemel. Maar in de afgelopen 200 jaar is deze plek wel landschappelijk en stedelijk sterk veranderd.

De interactie met de belangstellenden in de zaal en de aanvullende informatie vanuit in de zaal maakten deze avond voor spreker en aanwezigen heel waardevol.
Met deze opgedane informatie loop ik nu in ieder geval met geheel andere ogen door deze omgeving.