Verslag lezing ‘Waterputten’

 door Jan Wever

Op 13 december 2023 hield de heer Arend Heideman een lezing over  waterputten, officieel waterwinputten genoemd. Toen hij zijn eigen waterput eens wat nader ging bekijken ontdekte hij na verwijdering van alle begroeiingen en na reiniging van de stenen het jaartal 1575.  En toen werd zijn interesse pas echt gewekt.

Sinds alle Nederlandse woningen aangesloten zijn op het waterleidingnet, raakte de zorg voor waterputten in verval. Vaak werden deze putten opgesierd tot een tuindecoratie op de oorspronkelijke plek, soms ook op een andere plek, waardoor er geen putschacht meer onder zat, of ze werden geheel verwijderd en volgestort.
Water is echter een levensnoodzaak. Wanneer men niet over een bron of open water kon beschikken, moest men naar grondwater graven, want zonder water kan geen mens, dier of plant bestaan.

Bij elke bewoning was in principe dus ook een waterput. Bij de aanleg werd een kuil gegraven en moesten de wanden van de toekomstige put worden opgebouwd. Het uitgraven van de eigen put leverde Arend Heideman al veel wetenswaardigheden op. Vervolgens ging Arend speuren naar andere waterputten, want een registratie van putten bestond niet. Onderzoek aan bestaande putten en lezend over dit onderwerp ontdekte Arend, dat hierbij houten wanden, holle boomstammen, turfplaggen, natuursteen, baksteen en later betonbuizen werden gebruikt. Ook combinaties komen voor. Het Bentheimer Kalksteen bleek voor putten zeer geschikt, vooral bovengronds. Het is een mooie natuursteen en dichtbij verkrijgbaar. Het gebruik ervan in vele toepassingen was vooral in deze regio alom bekend.

Bij onderzoek bij de teruggevonden waterputten in deze regio bleek 25 % van de putten een jaartal te hebben. Een puthaal met emmer completeert daarbij het romantische beeld. De randen van de putten vertoonden  sporen van gebruik; zowel het touw van de putemmer als het gebruik als slijpsteen lieten hun sporen na.
Arend Heideman vindt het jammer, dat het hem niet gelukt is om waterputten op te laten nemen in de lijst met cultureel erfgoed.

En we hebben het dan nog niet gehad over de kwaliteit van het grondwater.

In Bentheim, aan de voet van de Burcht, is een zandsteenmuseum.
In het boek van G.J. Eshuis “van Boerenland tot Stadsrand” kan men verder lezen .
Ook op YouTube is een filmpje over dit onderwerp te vinden: zie hieronder